Obchodzimy jubileusz najstarszego, najcenniejszego oraz jednego z najbardziej prestiżowych trofeów w historii współczesnego sportu.
Puchar Ameryki
Wiktoriański srebrny dzbanek o wysokości 68 centymetrów został zakupiony w Londynie od królewskiego jubilera R&S Garrarda. Zrobiony został w 1848 roku i wówczas zapłacono za niego podatek od srebra, o czym świadczą dwa zestawy cech probierczych. Nabywcą, był marszałek polny Henry William Paget, pierwszy markiz Anglesey, który przekazał puchar Royal Yacht Squadron do wykorzystania jako nagrodę w regatach organizowanych przez klub. Nie ma dowodów na to, że miał on już wtedy stać się nagrodą w słynnym wyścigu narodów – „Al Nations Race“, który odbył się 22 sierpnia 1851 roku.
Pierwszą światową wystawę przemysłową zorganizowano w Londynie w 1851 roku. Dla jej uświetnienia odbyły się wyścigi jachtów w Cowes, stolicy brytyjskiego jachtingu, najświetniejszego wówczas na świecie. Na starcie nie zabrakło żeglarzy ze Stanów Zjednoczonych. Ich szkuner „America“ przepłynął Atlantyk i był pierwszym sportowym jachtem, który tego dokonał. Kapitan Dick Brown i dziesięcioosobowa załoga, żeglowali 20 dni, a najlepszy przebieg dobowy wynosił 284 mile (średnia prękość 11.6 węzła). Ambitni przybysze z Nowego Świata chcieli pokazać się na wystawie i regatach z jak najlepszej strony. 22 sierpnia 1851 roku jachty wystartowały do wyścigu „Al Nations Race“ na trasie dookoła Wyspy Wight. Na starcie stanęło 15 jachtów, w tym 7 szkunerów i 8 kutrów. Po dziesięciu godzinach pierwszy linie mety przy Royal Yacht Squadron w Cowes minął szkuner „America”, zdobywając tym samym główną nagrodę, srebrn dzbanek ufundowany za sto gwinei. Komandor New York Yacht Club John Cox Stevens osobiście odebrał puchar.
Zwycięstwo Amerykanów było błyskotliwe i miało ogromne znaczenie prestiżowe, podkreślone jeszcze osobistą wizytą królowej Wiktorii na pokładzie szkunera. Ambicje nowojorczyków zostały zaspokojone. Dumni i dostojni żeglarze angielscy ponieśli klęskę. Odbicie z rąk Jankesów srebrnego pucharu stało się od tej chwili sprawą honoru Brytyjczyków. W 1857 roku byli właściciele szkunera „America” przekazali puchar do New York Yacht Club jako przyszłe trofeum w międzynarodowych regatach. Słynny akt darowizny (Deed of Gift) stwierdzał wyraźnie, że jest to puchar przechodni i zawierał warunki na jakich mają odbywać się te regaty. Każdy jachtklub miał odtąd prawo rzucić wyzwanie temu, kto w danym momencie był w posiadaniu trofeum. To właśnie od 1857 roku niezbyt urodziwy, wiktoriański srebrny dzbanek ważący 3 kilogramy, zaczęto nazywać Pucharem Ameryki.
Po Puchar Ameryki sięgali możni tego świata, ludzie przedsiębiorczy, ekscentryczni, dla których to trofeum miało być symbolem życiowego sukcesu i awansu społecznego. Do walki stawali James Ashbury, sir Thomas Lipton, sir Thomas Octave Murdoch Sopwith, J.P. Morgan, Harold Stirling Vanderbilt, Frank Paker, Marcel Bich, Alan Bond, Raul Gardini, Ernesto Bertarelli, Patrizio Bertelli, Lary Ellison i kilku innych. Wielu z nich straciło majątek, ale Pucharu nie zdobyli. Inni wydali krocie i długo chodzili w glorii zdobywców żeglarskiego Święto Grala. Przez 132 lata żeglarze startujący w brawach New York Yacht Club skutecznie bronili trofeum!
Kilkakrotnie wyzwania do regat rzucali im min. Brytyjczycy – min., sir Thomas Lipton, sir Thomas Sopwith, Kanadyjczycy, Francuzi – min. Mracel Bich, Australijczycy – Syd Fisher, Allan Bond i Nowozelandczycy – Michael Fay. Pretendenci wydawali fortuny na zdobycie „Auld Mug”, Amerykanie przeznaczali miliony dolarów na jego obronę. Dopiero w 1983 roku załoga jachtu „Australia II“, prowadzona przez Johna Bertranda, pokonała w finale „Liberty“ Dennisa Connera. Puchar Ameryki został przewieziony do Australii. Cztery lata później po niezwykle zaciętych regatach rozegranych u wybrzeży Fremantle, Conner i załoga „Stars&Stripes“, odbiła Puchar i w glorii bohaterów narodowych powróciła do USA. W 1988 (Dennis Conner katamaran „Star and Stripes”) i 1992 roku w San Diego Amerykanie (Bill Koch i Hary Melges) „America3” skutecznie bronili najcenniejszego żeglarskiego trofeum. Dopiero w 1995 roku musieli uznać wyższość Nowozelandczyków. Peter Blake, Russell Coutts i załoga „Black Magic“ wygrali regaty challengerów, a następnie w finale pokonali załogę Dennisa Connera 5 do 0. Puchar Ameryki stanął w gablocie Royal New Zealand Yacht Squadron w Auckland.
Przez cztery lata przy pomocy sponsorów i całego społeczeństwa Nowej Zelandii przygotowywano się do obrony Pucharu. W 2000 roku Nowozelandczycy stoczyli pasjonujący pojedynek z jachtem włoskiego syndykatu Prada. Na wodach zatoki Hauraki „Black Magic“ pokonał „Luna Rossę“ 5 do 0. Puchar Ameryki pozostał w Auckland. Szwajcar Ernesto Bertarelli sfinansował przygotowania załogi, budowę jachtu klasy IACC i w 2003 roku był gotów do walki o Puchar. Najlepsi żeglarze Nowej Zelandii z Russelem Couttsem na czele (Brad Butterworth, Simon Daubney, Warwick Fleury, Murray Jones, Dean Phipps) zmienili barwy i ich nowy szwajcarski Team Alinghi najpierw rozprawił się gładko z rywalami w Louis Vuitton Cup, a następnie w 31. Finale America’s Cup pokonał 5 do 0 swoich rodaków na „Black Magic“ za sterem którego stał Dean Barker. Ku wielkiej rozpaczy milionów Nowozelandczyków Puchar Ameryki odleciał z Auckland do Genewy!
Do startu w tej najsłynniejszej i najbardziej prestiżowej imprezie przygotowywał się także Team POLSKA 1. Działania Karola Jabłońskiego i jego załogi wspierała Fundacja Polski Jacht w Pucharze Ameryki. Niestety projekt nie doszedł do skutku.
W 2007 roku w Walencji w finale 32. America’s Cup ponownie Team Alinghi spotkał się z Nowozelandczykami. Tym razem Emirates Team New Zealand prowadzony przez Granta Daltona i Deana Barkera, był naprawdę doskonale przygotowany. Nowozelandczycy po zaciętych pojedynkach pokonali rywali w regatach pretendentów Louis Vuitton Cup. W finale musieli jednak ponownie uznać wyższość szwajcarskiego Team Alinghi, którzy wygrali 5 do 2. Puchar Ameryki poleciał z powrotem do Genewy!
My cieszyliśmy się z udziału w regatach kilku naszych żeglarzy. Na sterem hiszpańskiego challengera „Desafio Espagnol“, stał Karol Jabłoński. We włoskiem teamie +39 byli Grzegorz Baranowski, Jacek Wysocki i Paweł Bielecki, Piotr Przybylski był członkiem załogi China Team, a Arek Ornowski zespołu Internet Germany.
W kolejnej edycji America’s Cup, po długich bataliach sądowych i niekończących się analizach słynnego Deed of Gift, zdecydowano się rozegrać pojedynek między pretendentem – BMW Oracle Racing reprezentującym Golden Gate Yacht Club i obrońcą – Team Alinghi z Société Nautique de Genève. Pojedynek w 2010 roku rozegrano w Walencji na wielokadłubowcach. Amerykanie zbudowali olbrzymi trimaran BMW Oracle Racing, a Szwajcarzy katamaran „Alinghi 5“. W pojedynku do dwóch zwycięstw lepsi okazali się Amerykanie, wygrywając 2 do 0. Puchar Ameryki poleciał do San Francisco!
Do rywalizacji w 2013 roku zaproponowano nowe, ultranowoczesne jachty klasy AC72. Szybkie katamarany, unoszące się na foilach z masztami skrzydło. Po 80-stopowych tradycyjnych jachtach klasy IACC, po pojedynku trimarana z katamaranem, teraz przyszedł czas na wielką rewolucję techniczną i technologiczną w budowie jachtów. W San Francisco w finale Pucharu Ameryki walczyły załogi Emirates Team New Zealand i Oracle Team USA. Lepsi okazali się Amerykanie, których odrobienie strat ze stanu 1-8 do 9-8, przeszło do historii światowego sportu. Larry Ellison, Russel Coutts i James Spithill oraz towarzyszący im złoci medaliści olimpijscy Brytyjczyk Ben Ainslie i Australijczyk Tom Slingsby, nie kryli radości z faktu, że dokonali rzeczy praktycznie niemożliwej! Puchar Ameryki pozostał w San Francisco w Golden Gate Yacht Club Larry Ellisona.
W 2017 roku widowisko jakie stworzyły na Bermudach latające katamarany klasy AC 45, było jednym z najwspanialszych w historii America’s Cup. Finał 35. Pucharu Ameryki, w którym walczyły załogi Emirates Team New Zealand i Oracle Team USA, był niezwykłym rewanżem za dramatyczny pojedynek z 2013 roku u wybrzeży San Francisco. Tym razem jednak nie było tak wielkich emocji. Nowozelandczycy wygrali 7-1, będąc zdecydowanie lepsi od swoich rywali. Gwiazdami tego finału byli Peter Burling, Blair Tuke i Glenn Ashby. Odbył się triumfalny powrót Emirates Team New Zealand do Auckland, w którym burmistrz miasta zorganizował wielką paradę zwycięstwa.
W 2021 roku regaty o Puchar Ameryki rozegrano na latających na foilach jachtach jednokadłubowych AC75. Załoga Emirates Team New Zealand na czele z Grantem Daltonem, Peterem Burlingiem, Blairem Tukem i Glenem Ashbym, obroniła Pucharu Ameryki pokonując 7 do 3 załogę Luna Rosa Prada Pirelli. W 170-lecie Pucharu Ameryki, zdobyli po raz kolejny to najcenniejsze trofeum żeglarskie, jedno z najstarszych i najbardziej prestiżowych w świecie sportu.
W 2024 roku w 37. America’s Cup rozgrywanym w Barcelonie, nowym wyzywającym tzw. Challenger of Record, został Brytyjski Team INEOS dowodzony przez sir Bena Ainslie i Dylana Fletchera. Regaty rozegrano ponownie na jednokadłubowych jachtach AC75, latających na foilach. Po raz trzeci z rzędu najlepsi okazali się żeglarze z Emirates Team New Zealand dowodzeni przez Petera Burlinga i Nathana Outteridge’a, którzy pokonali w finale INEOS Britannia.
W 2027 roku 38. America’s Cup rozegrany zostanie u wybrzeży Neapolu. Pucharu bronić będą Nowozelandczycy, a zespoły pretendentów wystawili Brytyjczycy, Włosi, Szwajcarzy, Francuzi, Amerykanie i Australijczycy.
Finały Pucharu Ameryki w latach 1983-2021:
Newport 1983 – Liberty – Australia II 3 – 4
Fremantle 1987 – Kookaburra III – Stars and Stripes 0 – 4
San Diego 1988 – Stars and Stripes – New Zealand KZ1 2 – 0
San Diego 1992 – America3 – Il Moro di Venezia 4 – 1
San Diego 1995 – Young America – Team New Zealand 0 – 5
Auckland 2000 – Team New Zealand – Prada Challenge 5 – 0
Auckland 2003 – Team New Zealand – Team Alinghi 0 – 5
Walencja 2007 – Team Alinghi – Team New Zealand 5 – 2
Walencja 2010 – Team Alinghi – BMW ORACLE Racing 0 – 2
San Francisco 2013 – ORACLE Team USA – Emirates Team New Zealand 9 – 8
Bermudy 2017 – ORACLE Team USA – Emirates Team New Zealand 1 – 7
Auckland 2021 – Emirates Team New Zealand – Luna Rossa Prada Pirelli 7 – 3
Barcelona 2024 – Emirates Team New Zealand – INEOS Britannia 7 – 2
Książka o niezwykłej historii rywalizacji o Puchar Ameryki – „Drugi jednak był!” jest dostępna w sklepie naszego portalu https://nowezagle.pl/sklep
