Hipoteka jachtowa.

Mówimy o postulacie zabezpieczeń na jachtach o długości 7,5–24 m. W systemie Reja 24 aktualnie zarejestrowanych jest ponad 92 tysiące jednostek. Około 40 % tej liczby stanowią jachty z Państw Unii Europejskiej, 10 % to właściciele z innych krajów. Dlaczego polski rejestr stał się jednym z najbardziej popularnych w Europie i na świecie ?

Tekst: Tomasz Wolny-Dunst i Mariusz Sanocki – radcy prawni – Kancelaria WDG HAUSLAG
Zdjęcia: Schutterstock

Zapewne wpływ na to mają niskie koszty administracyjne i dość liberalne podejście do przeglądów okresowych. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, że polski rejestr jachtowy wybierany jest także dla unikania skutecznego zabezpieczenia roszczeń wierzycieli na tak wartościowym składniku majątku jakim jest jacht. Dotyczy to także jachtów klasy premium o wartości kilkudziesięciu milionów złotych, z których polska branża słynie. Większość tych jednostek nie jest objęta obowiązkowym wpisem do rejestru okrętowego zapewniającym ochronę wierzycieli poprzez hipotekę morską. Dlaczego ? Bo ich długość nie przekracza wskazanych przez polskiego ustawodawcę magicznych 24 m.

Problem praktyczny.

Polski system prawny zapewnia dojrzały, rejestrowy model zabezpieczenia wierzytelności na statkach morskich wpisanych do rejestru okrętowego (hipoteka morska), wraz z jasnymi regułami pierwszeństwa oraz mechanizmami zaspokojenia. Jednocześnie znacząca część rynku „pleasure & small commercial craft” – jachty o długości do 24 m (a w praktyce zwłaszcza segment objęty obowiązkiem rejestracji od 7,5 m lub przy mocy 15 kW) – funkcjonuje w reżimie rejestru jachtów, który nie pełni funkcji rejestru obciążeń rzeczowych (brak „działu” analogicznego do obciążeń w księdze wieczystej lub w rejestrze okrętowym). Skutek jest systemowy: finansowanie zakupu/budowy jachtów 7,5–24 m (kredyt, leasing, finansowanie pomostowe, zabezpieczenia roszczeń stoczni/serwisów) jest w Polsce strukturyzowane wokół substytutów (zastawy, przewłaszczenia, cesje, etc.), które w obrocie transgranicznym bywają trudniej weryfikowalne i słabiej „czytelne” dla rynku niż klasyczna hipoteka rejestrowa.

Praktyka prawna ostatnich lat niestety pokazuje, iż zabezpieczenie roszczeń rosnącej grupy żeglarzy profesjonalnych, pracujących lub wykonujących usługi w ramach B2B jako kapitanowie, sternicy czy deckhand na jachtach i jednostkach premium, których wartość przekracza niejednokrotnie 1 mln euro jest niemożliwe
do zrealizowania nie tylko w ramach sankcji art 92 km, ale także w ramach procedury cywilnej. Przypomnijmy, że wierzytelność członka załogi za wykonywaną na statku pracę lub usługę traktowana jest przez polskiego ustawodawcę jako wierzytelność uprzywilejowania, której przysługuje szczególny rodzaj zabezpieczenia poprzez nadanie takiej wierzytelności cech wierzytelności hipotecznej tj. wpisanej jej do hipoteki morskiej jednostki dla statków powyżej 24 m jak i zastosowania aresztu morskiego. Reżim ten pomija niestety jednostki wpisane do rejestru REJA24.

Stan prawny w Polsce – dlaczego luka jest realna?
Rejestr jachtów do 24 m: obowiązek rejestracji i zakres danych Ustawa z 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m przewiduje obowiązek rejestracji m.in. jachtów o długości > 7,5 m lub o napędzie mechanicznym 15 kw.
Rejestr ma charakter teleinformatyczny, obejmuje dane o jednostce, właścicielu/armatorze, dokumentach rejestracyjnych, kwalifikacji „morska/śródlądowa”, zgłoszeniach kradzieży itd.

Kluczowe: katalog danych ujawnianych w odpisie/wyciągu (dostęp elektroniczny) obejmuje identyfikację jednostki i właściciela, ale nie obejmuje ujawnienia obciążeń typu hipoteka (bo sama instytucja nie jest w tej ustawie skonstruowana).

Hipoteka morska – rozwiązanie istnieje, ale „obok” rynku jachtów do 24 m Kodeks morski przewiduje hipotekę morską jako zastaw wpisany do rejestru okrętowego; do jej powstania niezbędny jest wpis. Kodeks morski wyraźnie wiąże możliwość ustanowienia hipoteki morskiej z wpisem statku do rejestru okrętowego. Dodatkowo, dla statków morskich używanych do sportu/rekreacji o długości do 24 m ustawodawca przyjął, że podlegają rejestracji „jachtowej”, a nie rejestrowi okrętowemu (co w praktyce rozdziela „rynek jachtowy”
 i „rynek hipoteki morskiej”). W rezultacie: instrument rejestrowy istnieje, ale jest konstrukcyjnie „przypięty” do innego rejestru niż ten, w którym funkcjonuje masowy segment jachtów 7,5–24 m.

Skutki braku hipoteki jachtowej (z perspektywy roszczeń i finansowania) obejmuje:

• Ryzyko dla finansujących: brak jednolitego, publicznie weryfikowalnego wpisu obciążenia w rejestrze właściwym dla jachtów do 24 m.
• Ryzyko dla nabywców: due diligence ogranicza się do danych identyfikacyjno-własnościowych; obciążenia mogą wynikać z umów poza rejestrem.
• Wyższy koszt kapitału: brak „czystej”, rejestrowej pozycji wierzyciela zwykle oznacza ostrzejsze warunki finansowania zakupu, większe marże i zabezpieczenia pakietowe.

Powyższe skutkuje słabszą interoperacyjnością transgraniczna, która w dłuższej perspektywie będzie wpływała na deprecjacje wiarygodności rejestru i polskiej bandery. A chyba nie o to chodzi zarówno polskiej racji stanu reprezentowanej przez nomem omen podobno racjonalnego ustawodawcę jak i wszelkim podmiotom związanym z branżą jachtową. Wskazać bowiem wypada, a nawet należy, że międzynarodowej praktyce portowej i bankowej standardem jest ustanowienie hipoteki na jednostce
w publicznym rejestrze państwa flagi.

Jak robią to inni ?

Wielka Brytania (UK) – marine mortgage na jachcie rekreacyjnym w Part 1 UK Ship Register.
W Wielkiej Brytanii kluczowym warunkiem „bankowalności” zabezpieczenia jest rejestracja jachtu
w części pierwszej Brytyjskiego Rejestru Statków (UK Ship Register – Part 1), która w praktyce pełni funkcję rejestru tytułu prawnego. Oficjalne informacje rządowe wskazują wprost, że rejestracja w Part 1 (zarówno dla jednostek komercyjnych, jak i rekreacyjnych) umożliwia ustanowienie na jednostce hipoteki morskiej (marine mortgage). W konsekwencji, w praktyce transakcyjnej – zwłaszcza przy finansowaniu jachtu o wyższej wartości – punktem wyjścia jest dopilnowanie, aby jednostka była (lub została) prawidłowo zarejestrowana w Part 1, ponieważ dopiero wtedy wpis hipoteki staje się elementem rejestru bandery i wywołuje skutki wobec osób trzecich, a nie pozostaje wyłącznie zobowiązaniem umownym między stronami.

Brytyjski rejestr przewiduje wpisy hipotek zarówno dla jednostek handlowych, jak i rekreacyjnych (Part 1 obejmuje kategorię „Merchant and Pleasure”), dopuszcza ustanowienie więcej niż jednej hipoteki oraz ustala pierwszeństwo według daty i godziny dokonania wpisu. W praktyce pierwszeństwo to jest ujawniane w rejestrze za pomocą oznaczeń literowych (np. A, B). Istotne jest również, że rejestr rozróżnia określone rodzaje hipotek, co może mieć znaczenie dla dokumentacji finansowania oraz sposobu określenia zabezpieczonej wierzytelności (np. hipoteka ustanowiona dla zabezpieczenia salda na rachunku bieżącym oraz hipoteka zabezpieczająca oznaczoną kwotę główną).

Od strony formalnej rejestr udostępnia urzędowe formularze dotyczące ustanowienia hipoteki, jej przeniesienia oraz zwolnienia i wykreślenia. Formularz ustanowienia hipoteki wskazuje wymagania co do sposobu sporządzenia dokumentu właściwe dla poszczególnych części Zjednoczonego Królestwa (np. konieczność sporządzenia dokumentu w formie przewidzianej dla aktu w Anglii i Walii), co w praktyce wymusza szczegółową kontrolę formalną stron, podpisów i umocowania.

Z perspektywy ryzyk transakcyjnych krytyczne są dwa elementy:

• przeprowadzenie kontroli w postaci uzyskania aktualnego wyciągu z rejestru potwierdzającego tytuł  prawny oraz istnienie ewentualnych hipotek pozostających w mocy;
• dopilnowanie, aby zwolnienie i wykreślenie hipoteki dotychczasowego wierzyciela zostało skutecznie dokonane w rejestrze, a nie ograniczało się do podpisania oświadczenia o zwolnieniu zabezpieczenia.

Brytyjski rejestr wprost opisuje usługę „Transcript of Registry” jako narzędzie, które przedstawia m.in. hipoteki nadal ujawnione w rejestrze (tj. niewykreślone).

Niderlandy – hypotheek na statku/jachcie jako funkcja rejestru publicznego (Kadaster); konieczność wpisu własności w Ship Register. W Niderlandach ustanowienie hipoteki na statku (w tym – w praktyce – także na jachcie) jest ściśle powiązane z publicznym rejestrem prowadzonym przez Kadaster. Kadaster wskazuje jednoznacznie, że jeżeli właściciel chce pozyskać finansowanie, wykorzystując statek jako zabezpieczenie, to dla ustanowienia praw hipotecznych konieczny jest wpis prawa własności do rejestru statków (Ship Register). Przesądza to o modelu proceduralnym: bez tzw. teboekstelling, czyli wpisu do rejestru statków prowadzonego przez Kadaster, hipoteka nie wywołuje skutku, który ma zapewniać w obrocie – w szczególności nie działa w pełnym zakresie wobec praw osób trzecich.

Procedura odpowiada standardom systemu prawa cywilnego i koncentruje się na czynności notarialnej oraz rejestracji dokumentu w rejestrach publicznych. Państwowy portal informacyjny dla przedsiębiorców potwierdza, że przy nabyciu lub zbyciu „zarejestrowanej własności” – wprost wymieniając statek – należy rejestrować właściwe akty notarialne w publicznym rejestrze kadastrowym. Kadaster doprecyzowuje natomiast, że przepisy nakładają na notariusza obowiązek zarejestrowania kopii dokumentu w Kadaster, co ma znaczenie nie tylko techniczne, lecz także gwarancyjne dla pewności obrotu.

Z punktu widzenia badania prawnego w transakcjach dotyczących jachtów o wyższej wartości kluczowym dokumentem po stronie niderlandzkiej jest aktualne potwierdzenie rejestrowe wykazujące: (i) status wpisu prawa własności w rejestrze statków oraz (ii) ujawnione prawa i obciążenia, które – zgodnie z informacjami Kadaster – podlegają ujawnieniu w rejestrach publicznych. Najczęstsze ryzyka mają charakter praktyczny i systemowy: wiele jednostek rekreacyjnych może funkcjonować bez „pełnego” wpisu tytułu w rejestrze statków (ponieważ rynek rekreacyjny nie zawsze wymaga rejestru tytułu), podczas gdy finansowanie zabezpieczone hipoteką wprost wymaga wejścia w reżim Kadaster. Oznacza to, że harmonogram zamknięcia transakcji musi uwzględniać czas potrzebny na sporządzenie dokumentów notarialnych oraz dokonanie wpisów w Kadaster – w przeciwnym razie zabezpieczenie nie osiągnie zamierzonego skutku, tj. ochrony praw wierzyciela wobec osób trzecich.

Francja – hypothèque maritime: kompetencja greffe i reżim Code des transports; od 2022 r. kluczowa rola greffiers (a dla RIF – guichet unique). We Francji hipoteka morska ma charakter instytucji rejestrowej, a tryb dokonania wpisu oraz jego zmiany i wykreślenia jest szczegółowo uregulowany w przepisach wykonawczych do francuskiego kodeksu transportowego. Z informacji publikowanych w urzędowym systemie prawa wynika, że pierwotny wpis hipoteki jest dokonywany w rejestrze prowadzonym przez właściwego miejscowo urzędnika rejestrowego sądu (według miejsca rejestracji statku). Wnioski o wpisy zmieniające oraz o wykreślenie hipoteki składa się do tego samego organu, który dokonał wpisu pierwotnego. Dodatkowo przewidziano odrębną regułę dla statku w budowie: wnioski dotyczące wpisu hipoteki oraz zajęcia składa się do organu właściwego dla miejsca tymczasowej rejestracji jednostki.

Istotnym elementem oceny ryzyk w transakcjach oraz refinansowaniach jest zmiana kompetencyjna, której skutki praktyczne są odczuwalne dla całego rynku. Od 1 stycznia 2022 r. obsługa spraw dotyczących hipotek została przeniesiona do urzędników rejestrowych sądów gospodarczych. Oznacza to, że prawidłowe ustalenie organu właściwego oraz uzyskanie właściwego zaświadczenia lub odpisu dotyczącego wpisów jest warunkiem skompletowania poprawnego zestawu dokumentów potwierdzających „czysty” tytuł prawny przy sprzedaży albo przy przystępowaniu banku do finansowania.

W segmencie jachtów o wysokiej wartości szczególne znaczenie ma francuski rejestr międzynarodowy (RIF).
Z informacji publikowanych przez ten rejestr wynika, że od 2022 r. w odniesieniu do statków zarejestrowanych w RIF kompetencje w zakresie wpisu hipotek zostały skoncentrowane w jednym punkcie obsługi, aby zapewnić zintegrowaną obsługę operatorów; wskazywana jest przy tym podstawa prawna w przepisach wykonawczych kodeksu transportowego. Rejestr opisuje także sposób składania wniosków (pocztą albo elektronicznie) oraz akcentuje wymóg formalny istotny dla wierzycieli spoza Unii Europejskiej: w formularzu zgłoszeniowym należy wskazać adres do doręczeń na terytorium Francji.

Z punktu widzenia praktyki transakcyjnej kluczowe ryzyka obejmują:

• prawidłową identyfikację właściwego trybu rejestracyjnego (RIF albo inny reżim) oraz właściwego organu (punkt obsługi rejestru albo sądowy organ rejestrowy),
• dopilnowanie, aby zwolnienie hipoteki zostało skutecznie wykreślone w rejestrze, a nie jedynie potwierdzone dokumentem wystawionym przez wierzyciela,
• w transakcjach transgranicznych – spełnienie wszystkich wymogów formalnych formularzy
  i  załączników, tak aby uniknąć wadliwości wpisu lub opóźnień w jego dokonaniu.

USA – hipoteka uprzywilejowana: federalne wnioskowanie/rejestrowanie (Title 46 USC) i regulacje wykonawcze (46 CFR Part 67)

W Stanach Zjednoczonych klasyczne finansowanie jednostek morskich opiera się na federalnej konstrukcji tzw. hipoteki uprzywilejowanej (preferred mortgage), której praktyczna skuteczność wynika z obowiązku złożenia i ujawnienia dokumentów w rejestrze federalnym (filing/recording). Przepis 46 U.S.C. § 31321 stanowi, że umowa sprzedaży (bill of sale), akt przeniesienia praw (conveyance), hipoteka, cesja (assignment) lub inny pokrewny dokument dotyczący jednostki objętej federalną dokumentacją rejestrową (documented vessel) albo jednostki, wobec której złożono wniosek o taką dokumentację, musi zostać złożony u Sekretarza w celu ujawnienia – aby, w zakresie dotyczącym tej jednostki, był skuteczny wobec osób trzecich (z ustawowo wymienionymi wyjątkami). Rozwiązanie to ma duże znaczenie praktyczne przy zmianie bandery, refinansowaniu i sprzedaży: jeżeli hipoteka zawiera uchybienia, system wymusza uwzględnienie pozycji wierzyciela hipotecznego również na etapie czynności rejestrowych. Przykładowo, § 31321(d) przewiduje, że wniosek o federalną dokumentację jednostki, wobec której dokument hipoteki został złożony w rejestrze, nie może zostać wycofany bez zgody wierzyciela hipotecznego.

Amerykańska Straż Przybrzeżna (US Coast Guard) poprzez Narodowe Centrum Dokumentacji Statków (NVDC)
w instrukcji zaktualizowanej we wrześniu 2025 r. potwierdza, że podstawą prawną złożenia i ujawniania hipotek oraz dokumentów powiązanych jest Title 46 USC 313, natomiast przepisy wykonawcze znajdują się w Title 46 CFR. Sam 46 CFR Part 67 obejmuje podrozdziały poświęcone składaniu i ujawnianiu dokumentów, w tym wprost podrozdział dotyczący „Mortgages, Preferred Mortgages, and Related Instruments” (Subpart Q). Potwierdza to, że obowiązek ma nie tylko charakter ustawowy, lecz także szczegółowo uregulowany proceduralnie. W praktyce transakcyjnej dotyczącej jachtów z segmentu premium oznacza to, że zestaw dokumentów wymaganych przy finalizacji transakcji obejmuje nie tylko samą umowę hipoteki, lecz również komplet dokumentów niezbędnych do skutecznego złożenia i ujawnienia jej w NVDC, ponieważ dopiero to zapewnia przewidzianą w § 31321 jawność rejestrową i ochronę wobec osób trzecich.

Z perspektywy badania prawnego podstawą jest uzyskanie wiarygodnej informacji rejestrowej o łańcuchu tytułu prawnego oraz o złożonych i ujawnionych dokumentach. Reżim Part 67 przewiduje usługę „Abstract of Title (CG1332)” w oficjalnej tabeli opłat, co odzwierciedla standard rynkowy polegający na weryfikacji statusu tytułu i wpisów przed sfinalizowaniem transakcji. Typowe ryzyka obejmują: (1) niedopełnienie obowiązku złożenia i ujawnienia dokumentów w NVDC (w konsekwencji osłabienie ochrony wobec osób trzecich), (2) brak kompletnej dokumentacji zwolnienia i wykreślenia hipoteki w rejestrze federalnym, oraz (3) rozbieżności pomiędzy dokumentacją transakcyjną a rejestrowym statusem jednostki (jednostka już objęta dokumentacją federalną albo jednostka, wobec której dopiero złożono wniosek), co ma bezpośrednie znaczenie prawne na gruncie § 31321. Kontekst międzynarodowy (MLM 19933) – brak pełnej unifikacji nie blokuje rozwiązań rejestrowych. Międzynarodowa Konwencja o przywilejach i hipotekach morskich z 1993 r. stanowi próbę harmonizacji w obszarze liens i mortgages, jednak z perspektywy praktyki finansowania jachtów premium kluczowe pozostaje to, że bankowalność zabezpieczenia wciąż opiera się na krajowych rejestrowych mechanizmach “public notice”. UN Treaty Collection publikuje liste uczestników/stron tej konwencji i w tym wykazie nie figuruje Polska. NL, FR czy USA budują przewidywalność finansowania przede wszystkim przez rejestr tytułu/obciążeń i przez formalny wpis (recording/registration), a nie przez oczekiwanie na pełną unifikację konwencyjną. Rynki takie jak UK, NL, FR czy USA budują przewidywalność finansowania przede wszystkim przez rejestr tytułu/obciążeń i przez formalny wpis (recording/registration), a nie przez oczekiwanie na pełną unifikację konwencyjną.

Oczekiwany kierunek zmian w Polsce – postulaty legislacyjne

Poniżej przedstawiono model „hipoteki jachtowej” jako ograniczonego prawa rzeczowego rejestrowego na jednostkach do 24 m zarejestrowanych w rejestrze jachtów, skonstruowany w sposób możliwie spójny z:

• mechaniką hipoteki morskiej z Kodeksu morskiego (wpis konstytutywny, forma, pierwszeństwo, relacja do wierzytelności uprzywilejowanych),
• realiami rejestru jachtowego (teleinformatyczny, wielość organów rejestrujących),
• potrzebą jawności dla rynku (nabywcy, banki, leasing, ubezpieczyciele).

Najważniejsze założenia:

• Wpis konstytutywny: hipoteka jachtowa powstaje z chwilą wpisu do rejestru jachtów (jak hipoteka morska w rejestrze okrętowym).
• Jawność obciążeń: odpis/wyciąg z rejestru zawiera informację o hipotece jachtowej (co dziś nie wynika z art. 15).
• Pierwszeństwo: według chwili złożenia wniosku/wpisu (precyzyjnie rejestrowanej w systemie), z wyraźnym zastrzeżeniem pierwszeństwa roszczeń uprzywilejowanych (analogicznie jak przy hipotece morskiej).
• Tryb zaspokojenia: co do zasady egzekucja sądowa, z możliwością „umownego” trybu przejęcia posiadania i sprzedaży notarialnej/komorniczej inspirowanego art. 84–87 km (rozwiązanie znane polskiemu prawu morskiemu).
• Minimalizacja ryzyka nadużyć: forma pisemna z notarialnym poświadczeniem podpisów, obowiązek ujawnienia cesji wierzytelności i zmian, oraz „blokady” wykreślenia jednostki z rejestru bez uregulowania wpisanych obciążeń (z wyjątkami).

Projekt zmian legislacyjnych (propozycja): USTAWA z dnia … 2026 r. o zmianie ustawy o rejestracji jachtów
i innych jednostek pływających o długości do 24 m oraz ustawy – Kodeks morski

Projekt ustawy:

Art. 1. W ustawie z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m (Dz. U. z 2024 r. poz. 1536) wprowadza się następujące zmiany:

1. w art. 14 ust. 2 po pkt 7 dodaje się pkt 7a w brzmieniu: „7a) dotyczące obciążeń jednostki pływającej ujawnianych w rejestrze, w szczególności hipoteki jachtowej, w tym daty i godziny złożenia wniosku, daty wpisu, pierwszeństwa, sumy zabezpieczenia oraz danych wierzyciela;”.

2. w art. 15 ust. 3 po pkt 7 dodaje się pkt 8 w brzmieniu: „8) informacje o ustanowieniu, zmianie, przeniesieniu lub wygaśnięciu hipoteki jachtowej, w tym oznaczenie wierzyciela oraz sumę hipoteki i pierwszeństwo.”. po art. 15 dodaje się art. 15a–15n w brzmieniu: Art. 15a. [Hipoteka jachtowa – definicja i przedmiot]

1. Na jednostce pływającej wpisanej do rejestru można ustanowić ograniczone prawo rzeczowe w postaci zastawu wpisanego do rejestru, zwane dalej „hipoteką jachtową”.

2. Do hipoteki jachtowej stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego o hipotece, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału.

Art. 15b. [Wpis konstytutywny]

1. Do powstania hipoteki jachtowej niezbędny jest wpis do rejestru.
2. Pierwszeństwo hipotek jachtowych określa chwila złożenia wniosku o wpis, utrwalona w systemie teleinformatycznym rejestru.

Art. 15c. [Forma]
1. Oświadczenie właściciela o ustanowieniu hipoteki jachtowej składa się na piśmie z podpisem notarialnie poświadczonym.
2. Wniosek o wpis hipoteki jachtowej składa właściciel łącznie z wierzycielem albo wierzyciel za zgodą

właściciela, wyrażoną w formie określonej w ust. 1.

Art. 15d. [Suma hipoteki, waluta, zakres]

1. Hipoteka jachtowa może być wyrażona w walucie polskiej albo obcej.
2. Hipoteka jachtowa obciąża jednostkę pływającą oraz jej przynależności w rozumieniu prawa cywilnego.
3. Strony mogą rozszerzyć zakres zabezpieczenia na wierzytelności uboczne, w szczególności odsetki i koszty, w granicach sumy hipoteki.

Art. 15e. [Zmiana wierzyciela, przelew wierzytelności]

1. Przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką jachtową wymaga ujawnienia w rejestrze.
2. Do czasu ujawnienia, nabywca wierzytelności nie może powoływać się wobec osób trzecich na zmianę wierzyciela hipotecznego.

Art. 15f. [Wygaśnięcie i wykreślenie]

1. Wykreślenie hipoteki jachtowej następuje na wniosek wierzyciela albo właściciela za pisemną zgodą wierzyciela z podpisem notarialnie poświadczonym.
2. Wykreślenie hipoteki jachtowej może nastąpić również na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Art. 15g. [Relacja do wykreślenia jednostki z rejestru]

1. Jednostka pływająca obciążona hipoteką jachtową nie podlega wykreśleniu z rejestru na wniosek
właściciela bez uprzedniego wykreślenia hipoteki, chyba że wierzyciel wyrazi na to zgodę w formie określonej w art. 15c ust. 1.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do wykreślenia z urzędu, o którym mowa w art. 11 ust. 2, przy czym
informacja o wykreśleniu i o hipotece pozostaje ujawniona w rejestrze przez okres 10 lat dla celów dowodowych.

Art. 15h. [Zaspokojenie – zasada]
1. Zaspokojenie wierzyciela hipotecznego następuje w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, o ile przepisy art. 15i–15m nie stanowią inaczej.

Art. 15i. [Umowny tryb przejęcia posiadania i sprzedaży]
1. Umowa ustanawiająca hipotekę jachtową może przewidywać przejęcie posiadania jednostki pływającej przez wierzyciela wraz z upoważnieniem do jej sprzedaży w celu zaspokojenia wierzytelności; umowa określa wartość jednostki.
2. Umowa, o której mowa w ust. 1, wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi i podlega ujawnieniu w rejestrze.

Art. 15j. [Sprzedaż]
1. Sprzedaż w trybie art. 15i przeprowadza notariusz albo komornik.
2. Sprzedaż dokonana zgodnie z niniejszym rozdziałem wywołuje skutki jak sprzedaż dokonana w sądowym postępowaniu egzekucyjnym, w zakresie wygaśnięcia obciążeń ujawnionych w rejestrze, z zastrzeżeniem przepisów o wierzytelnościach uprzywilejowanych.

Art. 15k. [Zawiadomienia i ochrona właściciela]
1. Przed podjęciem czynności, o których mowa w art. 15i–15j, wierzyciel zawiadamia na piśmie właściciela oraz organ rejestrujący.
2. Właściciel może w terminie 14 dni zaspokoić wierzyciela albo wnieść powództwo o ustalenie nieistnienia lub niewymagalności wierzytelności; wniesienie powództwa ujawnia się w rejestrze.

Art. 15l. [Pierwszeństwo i wierzytelności uprzywilejowane]
Wierzytelność zabezpieczona hipoteką jachtową podlega zaspokojeniu z pierwszeństwem przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem roszczeń uprzywilejowanych przewidzianych w Kodeksie morskim dla statku oraz kosztów egzekucyjnych.

Art. 15m. [Rozporządzenie wykonawcze]
Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw żeglugi śródlądowej, określi w drodze rozporządzenia szczegółowy sposób ujawniania hipoteki jachtowej w rejestrze, treść wniosku, wymagane dokumenty oraz sposób oznaczania pierwszeństwa, mając na uwadze bezpieczeństwo obrotu i pewność finansowania.

Art. 15n. [Przepisy przejściowe]
Hipoteki jachtowe ustanowione przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli zostały skutecznie ustanowione na podstawie odrębnych przepisów, podlegają ujawnieniu w rejestrze w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.”.

Art. 2. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski (Dz. U. z 2023 r. poz. 1309) wprowadza się następującą zmianę: w art. 23 po § 3 dodaje się § 3a w brzmieniu:

„§ 3a. Ustanowienie hipoteki jachtowej, o której mowa w ustawie z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m, nie wyłącza stosowania przepisów niniejszej ustawy o przywilejach na statku w zakresie roszczeń uprzywilejowanych, jeżeli są spełnione przesłanki ich powstania.”.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Uwaga legislacyjna: powyższy projekt jest „wariantem roboczym” – szczególnie art. 15l i art. 2 wymagają doprecyzowania zakresu zastosowania przepisów o przywilejach (morskie vs śródlądowe) oraz relacji do innych reżimów zabezpieczeń. W praktyce sejmowej konieczna byłaby także pełna OSR i uzgodnienia z UOKiK/KNF, jeśli rozwiązanie ma wspierać finansowanie bankowe.

Uzasadnienie:

• Cel: stworzenie rejestrowego, jawnego i konstytutywnego zabezpieczenia na jachtach do 24 m wpisanych do rejestru jachtów, analogicznego funkcjonalnie do hipoteki morskiej (art. 76 k.m.).
• Potrzeba: obecny rejestr jachtowy nie ujawnia obciążeń, a obowiązek rejestracji obejmuje m.in. jachty 7,5 m / >15 kW – to segment o istotnej wartości rynkowej i realnym zapotrzebowaniu na finansowanie.
• Spójność systemowa: przyjęto rozwiązania znane Kodeksowi morskiemu (forma notarialna, wpis, opcjonalna sprzedaż notarialna/komornicza, ochrona właściciela poprzez zawiadomienie i możliwość powództwa).

Powyższa propozycja zmian legislacyjnych zbliża Polskę do standardów rynkowych w państwach o rozwiniętym rynku jachtowym (UK, NL, USA, FR) – gdzie rejestr jednostki jest równocześnie narzędziem ujawniania hipoteki.

Źródła:

• Ustawa z dnia 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1536).
• Ustawa z dnia 18 września 2001 r. – Kodeks morski (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1309), w szczególności przepisy o hipotece morskiej oraz przywilejach na statku.
• Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 341).
• Serwis gov.uk: informacje o rejestracji jednostek w UK Ship Register (Part I) oraz możliwości ustanowienia hipoteka morska.
• UK Ship Register: informacje o rejestracji hipotek oraz „Transcript of Registry”.
• Kadaster (Niderlandy): informacje o rejestracji własności statku i warunku ustanowienia hipoteka w Ship Register; portal business.gov.nl o obowiązku rejestracji aktów notarialnych dotyczących statków.
• Légifrance oraz serwis RIF: przepisy Code des transports dotyczące wpisu i wykreślenia hypotheque maritime oraz kompetencji guichet unique.
• Stany Zjednoczone: 46 U.S.C. § 31321; 46 CFR Part 67 (Subpart Q); instrukcje i formularze National Vessel Documentation Center (USCG) dotyczące hipoteki uprzywilejowanej.
• UN Treaty Collection: status i lista stron Międzynarodowej konwencji o przywilejach i hipotekach morskich z 1993 r.
• Serwis gov.pl: informacja o skali REJA24 i danych statystycznych na dzień 6 sierpnia 2025 r. (materiał dotyczący projektu zmian ustawowych w obszarze rejestracji).